Search

शेळीपालन – निवड आणि जोपासना

शेळीपालन – निवड आणि जोपासना
[Total: 45    Average: 3.2/5]

शेळीपालन व्यवसायाचे यश हे शेळ्यांची निवड आणि जोपासना यावर अवलंबून असते.आपण चांगले उत्पन्न देणाऱ्या सशक्त आणि निरोगी शेळ्यांची निवड कशी करावी तसेच त्यांची काळजी कशी करावी या लेखात जाणून घेऊ !

शेळ्या आणि बोकडांची निवड

  • शेळीपालनाचे यश पैदाशीसाठी वापरलेली शेळी व बोकड यांवर अवलंबून आहे, म्हणून उत्पादनाच्या उद्दिष्टांसाठी योग्य शेळी व बोकडांची निवड करावी.
  • शेळ्या आणि बोकडांची निवड शेळ्या विकत घेताना पशुतज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार खरेदी कराव्यात.
  • एकदा वेत झालेली (व्यायलेली) शेळी विकत घेणे चांगले असते.
  • तिची आई जुळी करडे देणारी शेळी मिळत असेल, तर अशा शेळीची पैदास विकत घेणे चांगले असते.
  • दुभती शेळी निवडताना तिचे वय, करडांची संख्या, दुधाचे प्रमाण इत्यादी गोष्टींकडे लक्ष द्यावे.
  • दुभती शेळी लठ्ठ व मंद नसावी, टवटवीत व चपळ असावी.
  • शेळी आकाराने मोठी असावी. तिची मान लांब असावी. तोंडापासून शेपटीपर्यंत असणारा लांबपणा हेही महत्त्वाचे लक्षण आहे.
  • केस मऊ व चमकदार दिसणारे असावेत. भरपूर छाती असावी. बांधा मोठा असावा, जेणेकरून दोन किंवा अधिक करडांना शेळी आपल्या गर्भाशयात जोपासू शकेल.
  • शेळीचे सर्व दात बळकट व सुस्थितीत असावेत.
  • शक्यतो एक ते दोन वर्षे वयाचीच (दोन ते चार दाती) शेळी विकत घ्यावी.
  • पाय सरळ, पिळदार व खूर (टाचा) उंच असावेत. शेळी विकत घेताना तिची कास नीट पारखून घ्यावी.
  • तिला कासदाह तर नाही ना, याची तपासणी करावी.
  • दुभत्या शेळीची धार काढून पाहावी. दुधाचे प्रमाण, दुधाचा रंग, कासेवर सूज या गोष्टी पारखून घ्याव्यात. निरोगी व भरपूर दूध देणाऱ्या शेळीचे करडू खरेदी करावे. करडे रोगमुक्त, तसेच परोपजीवी कीटकांपासून मुक्त असावीत.
  • बोकडाची निवड कळपात जन्मणाऱ्या शेळ्यांचे 50 टक्के गुणधर्म बोकडांवर अवलंबून असतात, म्हणून कळपाची सुधारणा बऱ्याच प्रमाणात पैदाशीच्या बोकडांवर अवलंबून असते.
  • शुद्ध जातीचाच बोकड शक्यतो विकत घ्यावा. ते न जमल्यास निदान सुधारित जातीचा बोकड घ्यावा.
  • विकायला आलेल्या बोकडांपैकी सर्वांत मोठा डौलदार व निरोगी बोकड निवडावा. त्या
  • डोके व खांद्याचा भाग दणकट, थोराड व नराची लक्षणे दाखवणारा असावा. या लक्षणांवरून पुढील पिढीत चांगले गुणधर्म संक्रमित होण्याची शक्य ता कळते.

शेळ्यांची जोपासणी

गाभण शेळीची जोपासना

  • गाभण शेळीची व्यवस्था स्वतंत्ररीत्या करावी.
  • तिला ओला व सुका चारा आणि मुबलक स्वच्छ पाणी यांची योग्य प्रमाणात व्यवस्था करावी.
  • शेवटच्या दोन – तीन महिन्यांत 200 ते 250 ग्रॅम पोषण आहार द्यावा.
  • शेळी नैसर्गिकपणे विते; मात्र काही घटनांमध्ये वैद्यकीय मदत आवश्य क असते.

दुभत्या शेळीची जोपासना

  • दुभत्या शेळ्यांना शारीरिक गरजेसाठी लागणाऱ्या ऊर्जेपेक्षा अतिरिक्त ऊर्जेची आवश्ययकता भासते.
  • म्हणून त्यांना ओल्या व सुक्याे चाऱ्यासोबतच 100 ग्रॅम खुराक प्रति लिटर दुधामागे जास्त द्यावा.
  • चारा देताना त्यामध्ये योग्य प्रमाणात मीठ व खनिजद्रव्ये मिसळून द्यावीत.

करडांची जोपासना

  • करडाच्या जन्मानंतर शेळी त्या पिल्लाला चाटू लागते; मात्र असे न घडल्यास कपड्याने करडास स्वच्छ पुसून घ्यावे.
  • नाका-तोंडातील चिकट द्रव स्वच्छ करून घ्यावा.
  • नाळ स्वच्छ ब्लेडने कापून टिंक्च र आयोडीन लावावे.
  • करडास एक – दोन तासांतच शेळीचा चीक पाजावा.
  • करडाने नैसर्गिकरीत्या चीक न प्यायल्यास त्याला तो काढून पाजावा.
  • दोन – तीन आठवड्यांनंतर त्याला कोवळा पाला द्यावा. पहिले तीन – चार महिने दूध पाजावे.
  • त्यानंतर मात्र त्याला शेळीपासून तोडून चरण्यास सोडावे.

पैदाशीच्या बोकडाची जोपासना

  • पैदाशीकरिता योग्य शारीरिक व वांशिक गुण असणाऱ्या निरोगी बोकडाची निवड करावी.
  • निवड करताना त्याचे वय एक वर्षापेक्षा जास्त असावे, तो मारका नसावा.
  • अशा बोकडास योग्य प्रमाणात हिरवा, वाळलेला चारा, खुराक व मुबलक पाण्याची व्यवस्था करावी.

पुढील भागांत वाचा

शेळीपालनाचे आर्थिक नियोजन >>

शेळ्यांच्या जाती >>

Related posts

Shares